स्वच्छ पानी: प्रत्येक नेपालीको मौलिक अधिकार
पानी जीवनको आधार हो। मानव स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, उद्योग र समग्र आर्थिक विकासका लागि स्वच्छ र सुरक्षित खानेपानी अपरिहार्य छ। नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई स्वच्छ खानेपानी तथा सरसफाइको अधिकार सुनिश्चित गरेको छ। तर व्यवहारमा अझै पनि धेरै नेपाली सुरक्षित खानेपानीबाट वञ्चित छन्।
नेपाल सरकारले खानेपानी क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति गरे पनि पानीको स्रोत, वितरण प्रणाली, पाइपलाइनको अवस्था तथा घरायसी भण्डारणका कारण पानीको गुणस्तरमा चुनौती कायम छ। धेरै स्थानमा पानी स्रोतमा सुरक्षित भए पनि घरसम्म पुग्दा दूषित हुने जोखिम रहन्छ।
नेपालको वर्तमान अवस्था
हाल नेपालमा अधिकांश जनसंख्याले कुनै न कुनै सुधारिएको पानीको स्रोत प्रयोग गरे पनि सबैले “सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गरिएको” (Safely Managed) खानेपानी पाएका छैनन्। सरकारी WASH तथ्याङ्क अनुसार सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गरिएको खानेपानी सेवा सबै नागरिकसम्म अझै पुगेको छैन, र धेरै घरपरिवारले अझै पानी शुद्धीकरणको उचित विधि प्रयोग गर्दैनन्।
यसले विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा कमजोर प्रतिरक्षा भएका व्यक्तिहरूमा झाडापखाला, टाइफाइड, हेपाटाइटिस तथा अन्य जलजन्य रोगको जोखिम बढाउँछ।
नेपाल सरकारको नीति र लक्ष्य
नेपाल सरकारले खानेपानी तथा सरसफाइलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखेको छ। राष्ट्रिय खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता नीति २०८० तथा राष्ट्रिय खानेपानी गुणस्तर मापदण्ड २०७९ ले प्रत्येक नागरिकलाई गुणस्तरीय, सुरक्षित र दिगो खानेपानी उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिएको छ। साथै, नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको दिगो विकास लक्ष्य (SDG-6) अनुसार सन् २०३० सम्म सबै नागरिकलाई सुरक्षित तथा किफायती खानेपानी उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
निजी क्षेत्रको भूमिका किन आवश्यक छ?
सरकार एक्लैले देशभर आधुनिक पानी शुद्धीकरण प्रणाली स्थापना गर्न सक्दैन। यही कारण निजी क्षेत्रको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
हामीजस्ता पानी शुद्धीकरण क्षेत्रमा कार्यरत कम्पनीहरूले निम्न कार्यमार्फत सरकारलाई सहयोग गर्न सक्छौं:
वैज्ञानिक Water Quality Testing गर्ने।
घर, विद्यालय, अस्पताल, होटल तथा उद्योगका लागि उपयुक्त Water Filtration System उपलब्ध गराउने।
भू–जल, बोरिङ तथा धारा पानीको गुणस्तर परीक्षण गरी आवश्यक समाधान प्रदान गर्ने।
पानी शुद्धीकरणसम्बन्धी जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
स्थानीय सरकार तथा सामाजिक संस्थासँग सहकार्य गरी सुरक्षित खानेपानी अभियानलाई विस्तार गर्ने।
वातावरणमैत्री तथा दीर्घकालीन पानी प्रशोधन प्रविधि प्रवर्द्धन गर्ने।
हाम्रो प्रतिबद्धता
Solar Heater & Water Filter Traders ले नेपालभर स्वच्छ, सुरक्षित र गुणस्तरीय खानेपानी उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ आधुनिक Water Filtration तथा Water Treatment समाधान प्रदान गर्दै आएको छ।
हामी केवल उपकरण बिक्री गर्ने कम्पनी होइनौं; हामी प्रत्येक परिवार, विद्यालय, अस्पताल, होटल, उद्योग तथा संस्थामा सुरक्षित खानेपानी पुर्याउने अभियानमा सहभागी जिम्मेवार निजी संस्था हौं।
हाम्रो विश्वास छ कि सरकार, निजी क्षेत्र र नागरिक समाजबीचको सहकार्यबाट मात्र प्रत्येक नेपालीले सुरक्षित खानेपानी पाउने लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ।
निष्कर्ष
स्वच्छ खानेपानी कुनै विलासिता होइन, यो प्रत्येक नागरिकको मौलिक अधिकार हो। स्वस्थ नागरिक नै समृद्ध नेपालको आधार हुन्। त्यसैले सुरक्षित खानेपानीमा गरिने प्रत्येक लगानी भविष्यका पुस्ताप्रतिको लगानी हो।
हामी सबै मिलेर “हरेक घरमा सुरक्षित खानेपानी” अभियानलाई सफल बनाऔं।
स्वच्छ पानी, स्वस्थ जीवन – समृद्ध नेपालको आधार।
